Miasto Grybów realizuje projekt pn. „Poprawa cyberbezpieczeństwa w Urzędzie Miejskim w Grybowie” współfinansowany ze środków programu Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy 2021-2027, Priorytet II Zaawansowane usługi cyfrowe, Działanie 2.2 Wzmocnienie krajowego systemu cyberbezpieczeństwa.
E-mail od przełożonego. Wiadomość z banku. Informacja o nieopłaconej fakturze. Powiadomienie o zablokowaniu konta Microsoft 365. Link do dokumentu udostępnionego w chmurze.
Codziennie otrzymujemy dziesiątki podobnych wiadomości. Cyberprzestępcy doskonale o tym wiedzą.
Dlatego zamiast próbować „włamać się” do komputera, często wybierają prostszą drogę: próbują przekonać użytkownika, aby sam otworzył im drzwi.
Phishing wykorzystuje socjotechnikę – podszywanie się pod zaufaną osobę, firmę lub instytucję w celu nakłonienia ofiary do określonego działania, np. kliknięcia odsyłacza, podania hasła, otwarcia załącznika albo wykonania przelewu.
1. PHISHING TO NIE MARGINALNE ZAGROŻENIE
Phishing pozostaje jednym z podstawowych sposobów rozpoczynania cyberataków.
Według ENISA Threat Landscape 2025 phishing był najczęściej identyfikowanym sposobem uzyskania początkowego dostępu i odpowiadał za około 60% analizowanych przypadków. ENISA uwzględnia w tej kategorii m.in. phishing e-mailowy, malspam, vishing i malvertising.
Zagrożenie w liczbach.
| Wskaźnik | Dane |
| Incydenty przeanalizowane przez ENISA | 4 875 |
| Phishing jako zidentyfikowany wektor początkowego dostępu - ENISA | ok. 60% |
| Wykorzystanie podatności - dla porównania | 21,3% |
| Zgłoszenia otrzymane przez CERT Polska w 2025 r. | 658 320 |
| Incydenty zarejestrowane przez CERT Polska | 260 783 |
| Wzrost liczby incydentów w Polsce r/r | 152% |
| Oszustwa komputerowe obsłużone przez CERT Polska | 253 238 |
| Udział oszustw komputerowych we wszystkich incydentach CERT Polska | ok. 97% |
Wniosek: oszustwa internetowe i socjotechnika nie są wyjątkiem. Są jednym z podstawowych zagrożeń, z którymi spotyka się współczesny użytkownik.
2. JAK DZIAŁA PHISHING?
Phishing nie musi wykorzystywać skomplikowanych technik informatycznych. Jego najważniejszym elementem jest człowiek.
Typowy atak wygląda następująco:
WIADOMOŚĆ → EMOCJA → PRESJA → DZIAŁANIE → KONSEKWENCJE
Przestępca wysyła wiadomość, która ma wywołać określoną reakcję.
| Mechanizm | Przykładowa wiadomość |
| Strach | „Twoje konto zostanie zablokowane.” |
| Presja czasu | „Potwierdź dane w ciągu 30 minut.” |
| Autorytet | „Dyrektor prosi o pilne wykonanie przelewu.” |
| Ciekawość | „Zobacz poufny dokument dotyczący wynagrodzeń.” |
| Chciwość | „Otrzymujesz zwrot 480 zł.” |
| Obowiązek | „Nieopłacona faktura - ostatnie wezwanie.” |
| Rutyna | „Udostępniono Ci dokument w Microsoft 365.” |
| Pomoc | „Twój współpracownik potrzebuje pilnej pomocy.” |
Cyberprzestępcy chcą, aby użytkownik najpierw zareagował, a dopiero później pomyślał.
Dlatego jedną z najskuteczniejszych metod obrony jest bardzo prosta zasada:
ZANIM KLIKNIESZ – SPRAWDŹ.
3. PHISHING TO JUŻ NIE TYLKO E-MAIL
Termin phishing często kojarzymy z fałszywą pocztą elektroniczną. W rzeczywistości socjotechnika wykorzystuje wiele kanałów komunikacji.
| Rodzaj ataku | Kanał | Przykład |
| Phishing | Fałszywa wiadomość Microsoft 365 | |
| Spear phishing | Wiadomość przygotowana dla konkretnego pracownika | |
| Smishing | SMS | „Twoja paczka wymaga dopłaty 1,49 zł” |
| Vishing | Telefon | „Dzwoni dział bezpieczeństwa banku” |
| Quishing | Kod QR | Kod prowadzący do fałszywego logowania |
| Malvertising | Reklama | Reklama prowadząca do fałszywej strony |
| Phishing w komunikatorze | Teams, komunikator, media społecznościowe | Fałszywy link od „współpracownika” |
Nie pytaj tylko: „Czy ten e-mail jest bezpieczny?”. Pytaj: „Czy ta WIADOMOŚĆ jest bezpieczna?”
Atak może przyjść pocztą, SMS-em, komunikatorem, przez kod QR albo podczas rozmowy telefonicznej.
4. JAK ROZPOZNAĆ PODEJRZANĄ WIADOMOŚĆ?
Nie istnieje jeden element, który zawsze zdradzi phishing. Im więcej sygnałów ostrzegawczych występuje jednocześnie, tym większa powinna być ostrożność.
Czerwone flagi.
| Zauważasz… | Zwróć uwagę… |
| „PILNE!” | Dlaczego nadawca wywiera presję? |
| Groźbę blokady konta | Czy rzeczywiście istnieje taki problem? |
| Prośbę o hasło | Legalny administrator nie powinien potrzebować Twojego hasła |
| Link do logowania | Dokąd naprawdę prowadzi? |
| Nietypową prośbę szefa | Potwierdź ją innym kanałem |
| Nieoczekiwany załącznik | Nie otwieraj go automatycznie |
| Zmieniony numer rachunku | Zweryfikuj zmianę |
| Kod QR | Nie wiesz, dokąd prowadzi przed zeskanowaniem |
| Dziwny adres nadawcy | Sprawdź pełny adres |
| Nietypową domenę | Porównaj ją z prawdziwą domeną organizacji |
5. NAZWA NADAWCY TO NIE ADRES NADAWCY
W skrzynce możesz zobaczyć: Microsoft Support ale faktyczny adres może wyglądać zupełnie inaczej.
Podobnie wiadomość podpisana: Jan Kowalski – Dyrektor nie oznacza jeszcze, że rzeczywiście wysłał ją Jan Kowalski.
ZAWSZE SPRAWDZAJ
- NAZWA: Dział IT
- ADRES: support@przykladowa-domena.com
To adres i domena, a nie sama wyświetlana nazwa, dostarczają ważnych informacji podczas weryfikacji nadawcy.
Uważaj również na domeny podobne wizualnie.
| Oryginał | Fałszywa domena może przypominać |
| firma.pl | firrna.pl |
| firma.pl | firma-login.pl |
| firma.pl | firma-security.com |
| microsoft.com | microsoft-login.example |
| bank.pl | bank-weryfikacja.example |
Różnica może być bardzo mała. Nie oceniaj adresu „na oko”. Przeczytaj go dokładnie.
6. LINK WYGLĄDA DOBRZE? TO JESZCZE NIC NIE ZNACZY
Tekst widoczny w wiadomości nie musi być prawdziwym adresem strony.
Przycisk: ZALOGUJ DO MICROSOFT 365 może prowadzić do zupełnie innej witryny.
Na komputerze przed kliknięciem można zwykle najechać kursorem na link i sprawdzić jego rzeczywisty adres. Na urządzeniach mobilnych trzeba zachować szczególną ostrożność, ponieważ pełny adres może być mniej widoczny.
ZASADA
Jeżeli wiadomość informuje o problemie z kontem: nie musisz korzystać z umieszczonego w niej linku.
Bezpieczniej samodzielnie otworzyć znany adres usługi lub użyć firmowej aplikacji i tam sprawdzić, czy rzeczywiście występuje problem.
7. „ALE PRZECIEŻ WIADOMOŚĆ WYGLĄDA PROFESJONALNIE...”
To już nie jest dobry test bezpieczeństwa.
Dawniej phishing często zdradzały:
- błędy językowe,
- dziwne tłumaczenia,
- słaba grafika,
- nieprofesjonalny wygląd.
Dziś przestępca może łatwo przygotować poprawnie napisany tekst, skopiować wygląd prawdziwego powiadomienia, logo firmy i układ graficzny.
Rozwój generatywnej sztucznej inteligencji dodatkowo ułatwia tworzenie przekonujących treści.
Dlatego:
BRAK BŁĘDÓW JĘZYKOWYCH ≠ WIADOMOŚĆ JEST BEZPIECZNA
Oceniaj przede wszystkim kontekst, nadawcę, adres, domenę, żądane działanie oraz wiarygodność całej sytuacji.
8. „SZEF PROSI O PILNY PRZELEW”
Szczególnie niebezpiecznym rodzajem socjotechniki są oszustwa wykorzystujące tożsamość przełożonego lub kontrahenta.
Przykład: „Jestem teraz na spotkaniu. Musimy pilnie opłacić fakturę. Wykonaj przelew jeszcze dzisiaj. Nie dzwoń – odezwę się później.”
Wiadomość wykorzystuje jednocześnie:
AUTORYTET + PRESJĘ CZASU + NIETYPOWĄ PROŚBĘ
Co robisz?
| Sytuacja | Działanie |
| Szef prosi o nietypowy przelew | Potwierdź prośbę |
| Kontrahent zmienia rachunek bankowy | Zweryfikuj zmianę ustaloną procedurą |
| Pracownik prosi o pilną zmianę danych | Potwierdź jego tożsamość |
| Wiadomość zabrania kontaktu telefonicznego | Potraktuj to jako sygnał ostrzegawczy |
| Prośba omija normalną procedurę | Nie wykonuj jej bez weryfikacji |
Ważne: do potwierdzenia wykorzystaj znany wcześniej kanał kontaktu, a nie numer telefonu podany w podejrzanej wiadomości.
9. PHISHING MOŻE KRAŚĆ TWOJE HASŁO
Popularny scenariusz wygląda następująco:
- Dostajesz informację o udostępnionym dokumencie.
- Klikasz „Wyświetl dokument”.
- Pojawia się strona przypominająca Microsoft 365.
- Podajesz login i hasło.
- Dane trafiają do przestępcy.
Strona nie musi infekować komputera. Wystarczy, że przekonuje Cię do dobrowolnego podania danych.
Dlatego tak ważne jest stosowanie uwierzytelniania wieloskładnikowego (MFA). Nie eliminuje ono wszystkich rodzajów phishingu, ale stanowi dodatkową warstwę ochrony, gdy hasło zostanie przejęte.
10. CO ZROBIĆ Z PODEJRZANĄ WIADOMOŚCIĄ?
Najgorszym rozwiązaniem jest sprawdzanie podejrzeń poprzez kliknięcie: „Kliknę i zobaczę, co się stanie.”
Przykłady prawidłowych działań.
| Nie rób | Zrób |
| Nie klikaj podejrzanego linku | Sprawdź adres i domenę |
| Nie otwieraj nieoczekiwanego załącznika | Potwierdź wiadomość u nadawcy |
| Nie odpowiadaj na podejrzaną wiadomość | Użyj znanego kanału kontaktu |
| Nie podawaj hasła | Otwórz usługę niezależnie od wiadomości |
| Nie wykonuj nietypowego przelewu | Zweryfikuj dyspozycję |
| Nie kasuj od razu wiadomości | Zgłoś ją zgodnie z procedurą organizacji |
11. A CO, JEŚLI JUŻ KLIKNĄŁEŚ?
Kliknięcie nie oznacza automatycznie udanego ataku. Nie ukrywaj jednak zdarzenia. Szybka reakcja może ograniczyć jego skutki.
Jeżeli…
| Zdarzenie | Reakcja |
| Kliknąłeś podejrzany link | Zgłoś zdarzenie do IT/bezpieczeństwa |
| Podałeś login i hasło | Natychmiast poinformuj IT i postępuj zgodnie z procedurą zmiany danych uwierzytelniających |
| Zatwierdziłeś podejrzane MFA | Zgłoś to natychmiast |
| Otworzyłeś podejrzany załącznik | Poinformuj IT |
| Uruchomiłeś pobrany program | Natychmiast zgłoś incydent |
| Wykonałeś podejrzany przelew | Natychmiast uruchom procedurę zgłoszenia w organizacji i kontaktu z bankiem |
Minuty mogą mieć znaczenie. Administrator może zablokować konto, unieważnić aktywne sesje, zabezpieczyć urządzenie albo rozpocząć analizę zdarzenia.
12. POLSKA - SKALA ZAGROŻENIA
Dane CERT Polska pokazują, że problem oszustw internetowych ma ogromną skalę również w naszym kraju.
W 2025 roku CERT Polska otrzymał: 658 320 zgłoszeń i na ich podstawie zarejestrował: 260 783 incydenty cyberbezpieczeństwa.
Było to aż o 152% więcej incydentów niż rok wcześniej.
Największą kategorią były oszustwa komputerowe – 253 238 przypadków, czyli około 97% wszystkich zarejestrowanych incydentów.
CERT Polska wskazuje również, że najczęściej występującym rodzajem oszustw komputerowych były próby wyłudzania poufnych informacji, takich jak loginy i hasła do poczty elektronicznej, bankowości internetowej oraz mediów społecznościowych.
To dokładnie te informacje, które często próbuje zdobyć phishing.
13. PODSUMOWANIE
Cyberprzestępca nie zawsze musi przełamać zabezpieczenia systemu. Czasami wystarczy, że przekona Ciebie, abyś zrobił to za niego.
ZATRZYMAJ SIĘ. SPRAWDŹ. DOPIERO POTEM KLIKNIJ.
Jedna chwila poświęcona na weryfikację wiadomości może ochronić konto, komputer, pieniądze i dane całej organizacji.
14. ŹRÓDŁA DANYCH
Powyższy materiał opracowano w ramach realizacji projektu pn. „Poprawa cyberbezpieczeństwa w Urzędzie Miejskim w Grybowie” współfinansowany ze środków programu Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy 2021-2027, Priorytet II Zaawansowane usługi cyfrowe, Działanie 2.2 Wzmocnienie krajowego systemu cyberbezpieczeństwa.